काठमाडौं । पुस्तौँदेखि घर, समुदाय र संस्कृतिमा पुस्तान्तरण हुँदै आएको गुरुङ (तमू) भाषा अब विश्वविद्यालयको कक्षाकोठासम्म पुग्ने ऐतिहासिक चरणमा प्रवेश गरेको छ।
गुरुङ भाषा अध्यापनसम्बन्धी Post Graduate in Education in Gurung Language Teaching (PGEGLT) कार्यक्रम सञ्चालनको तयारी अन्तिम चरणमा पुगेको छ। काठमाडौं विश्वविद्यालय र तमू हयुल छोंज धीं गुरुङ राष्ट्रिय परिषद्को सहकार्यमा अघि बढाइएको उक्त कार्यक्रम माघ २०८३ (फेब्रुअरी २०२७) देखि सञ्चालन गर्ने तयारी गरिएको हो। कार्यक्रमको पाठ्यक्रम (कोर्स) डिजाइनको अन्तिम मस्यौदासमेत तयार भइसकेको जनाइएको छ।
यो पहल केवल नयाँ शैक्षिक कार्यक्रमको सुरुवात मात्र नभई गुरुङ भाषालाई घरको बोलीबाट विद्यालयको पाठ्यक्रम, विश्वविद्यालयको अध्ययन तथा अनुसन्धानको विषयसम्म पुर्याउने महत्वपूर्ण प्रयासका रूपमा हेरिएको छ।
नेपालका विभिन्न मातृभाषा पुस्तान्तरणको चुनौतीसँग जुधिरहेका बेला गुरुङ भाषालाई औपचारिक उच्च शिक्षासँग जोड्ने प्रयासले भाषा संरक्षणसँगै यसको विकास, मानकीकरण, अध्यापन र अनुसन्धानका लागि नयाँ बाटो खोल्ने अपेक्षा गरिएको छ।
नेपालको संविधानले प्रत्येक समुदायलाई आफ्नो भाषा, लिपि, संस्कृति र सम्पदाको संरक्षण तथा संवर्द्धन गर्ने अधिकार सुनिश्चित गरेको छ। मातृभाषामा शिक्षा पाउने अधिकारलाई व्यवहारमा प्रभावकारी बनाउन आवश्यक दक्ष शिक्षक तथा शैक्षिक जनशक्ति उत्पादनमा PGEGLT कार्यक्रमले महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउने विश्वास गरिएको छ।
कार्यक्रमको पाठ्यक्रम निर्माण प्रक्रियामा काठमाडौं विश्वविद्यालयका शिक्षा क्षेत्रका विज्ञ तथा तमू हयुल छोंज धीं गुरुङ राष्ट्रिय परिषद्का भाषा तथा शिक्षासम्बद्ध प्रतिनिधिहरू सहभागी छन्।
विश्वविद्यालयतर्फबाट डा. टीका पौडेल, डा. लिना गुरुङ, डा. सिद्धार्थ तथा फोकल पर्सन अजितमान तामाङ सहभागी छन्। त्यस्तै, परिषद्तर्फबाट अध्यक्ष धनमान गुरुङ, उपाध्यक्ष सिरि गुरुङ र महासचिव अधिवक्ता राजु गुरुङ लगायत विभिन्न क्षेत्रका प्रतिनिधिहरूको सहभागिता रहेको छ।
PGEGLT सञ्चालनमा आएपछि गुरुङ भाषामा दक्ष शिक्षक उत्पादनसँगै भाषा, साहित्य, संस्कृति, मौलिक ज्ञान र इतिहासमाथिको शैक्षिक अध्ययन तथा अनुसन्धानले नयाँ गति लिने अपेक्षा गरिएको छ। यसले गुरुङ भाषालाई भावी पुस्तासम्म व्यवस्थित र शैक्षिक रूपमा हस्तान्तरण गर्नसमेत महत्वपूर्ण आधार निर्माण गर्नेछ।
विशेषतः गुरुङ भाषाको अध्यापनलाई संस्थागत गर्दै विद्यालयदेखि उच्च शिक्षासम्म विस्तार गर्न सकिएमा भाषाको प्रयोग क्षेत्र बढ्नुका साथै नयाँ पुस्तालाई आफ्नै मातृभाषासँग जोड्ने अवसरसमेत सिर्जना हुने अपेक्षा गरिएको छ।
त्यसैले PGEGLT एउटा शैक्षिक कार्यक्रमभन्दा माथि उठेर भाषा, ज्ञान, संस्कृति र पहिचानलाई भावी पुस्तासँग जोड्ने दीर्घकालीन अभियान बन्न सक्ने देखिन्छ।
घरमा बोलिएको भाषा अब विश्वविद्यालयमा पढिनेछ।
समुदायमा पुस्तौँदेखि बाँचिरहेको ज्ञान अब अनुसन्धानको विषय बन्नेछ।
र तमू पहिचानको एउटा महत्वपूर्ण आधार—गुरुङ भाषा—अब उच्च शिक्षाको औपचारिक यात्रामा अघि बढ्नेछ।
