विराटनगर । युवा दिवसको अवसरमा मानिसलाई पनि एउटा खुला पुस्तकका रूपमा बुझ्ने र उनीहरूका जीवनअनुभव, ज्ञान तथा विशेषज्ञतालाई नयाँ पुस्तासम्म पुर्‍याउने उद्देश्यले विराटनगरमा ‘चिया सँग कथा : एक मानव पुस्तकालय अनुभव’ कार्यक्रम आयोजना गरिएको छ।

GOALS FOUNDATION (Environment, Education, Entrepreneur) को आयोजनामा तथा NYCA Biratnagar र Engineers Without Borders Nepal, Purbanchal University Chapter को सहकार्यमा बुधबार विराटनगरस्थित Elite Club मा कार्यक्रम सम्पन्न भएको हो।

‘किताबको कभर हेरेर मात्र त्यसको कथा बुझिँदैन, त्यसका पाना पल्टाउनुपर्छ’ भन्ने अवधारणाजस्तै मानिस पनि एउटा खुला पुस्तक हुन सक्छ भन्ने सोचबाट कार्यक्रमको सुरुवात गरिएको थियो।

सामान्य पुस्तकालयमा किताब छानेर त्यसका पानाबाट ज्ञान लिइन्छ। तर ‘चिया सँग कथा’मा भने सहभागीहरूले किताबका पानाभन्दा बाहिर गएर मानिसका जीवनका पाना पढ्ने प्रयास गरे। किनकि हरेक मानिस आफैँमा एउटा खुला पुस्तक हो—उसको जीवनमा अनुभव, संघर्ष, सिकाइ र अरूका लागि उपयोगी ज्ञान लुकेको हुन्छ।

कार्यक्रममा डा. रामचन्द्र अधिकारी, साहित्यकार तथा कवि सीमा आभास र पत्रकार तथा साहित्यिक व्यक्तित्व अनन्तराज न्यौपानेले आफ्ना जीवनयात्रा, संघर्ष, सिकाइ र अनुभव सहभागीहरूसँग साझा गरे।

बाल्यकालदेखि वातावरण पत्रकारितासम्म

डा. रामचन्द्र अधिकारीले आफ्नो बाल्यकाल, संघर्ष, मेहनत र पत्रकारितामा प्रवेश गर्दाको यात्राबारे अनुभव सुनाए। स्वतन्त्र पत्रकारिताका क्रममा भोगेका चुनौतीदेखि वातावरण पत्रकारितासम्म आइपुग्दा हासिल गरेका अनुभव उनले युवामाझ राखे।

वातावरणसम्बन्धी विषयमा काम गर्दा सतही रूपमा सूचना संकलन गरेर समाचार बनाउनु मात्र पर्याप्त नहुने उनको भनाइ थियो। विषयको तथ्य, पृष्ठभूमि र वास्तविकता बुझेर मात्र त्यसलाई प्रस्तुत गर्नुपर्ने उनले बताए।

अध्ययन, अनुसन्धान र रिपोर्टिङका अनुभव सुनाउँदै उनले युवालाई वरिपरिका विषयमा प्रश्न गर्ने, खोज्ने र प्रमाणका आधारमा बुझ्ने बानी विकास गर्न प्रेरित गरे।

उनको अनुभवले विशेषज्ञता एकैपटक प्राप्त नहुने र त्यसका लागि निरन्तर जिज्ञासा, अध्ययन, मेहनत तथा सिक्ने इच्छाशक्ति आवश्यक पर्ने सन्देश दिएको थियो।

आफ्नै संघर्षबाट समाजलाई हेर्ने दृष्टिकोण

साहित्यकार तथा कवि सीमा आभासले आफ्नो व्यक्तिगत अनुभवलाई सामाजिक यथार्थसँग जोडेर प्रस्तुत गरिन्।

उनले बाल्यकालदेखि महिलाका रूपमा भोगेका सामाजिक तथा लैङ्गिक चुनौती, शिक्षा र जीवनका विभिन्न चरणमा आएका कठिनाइ तथा ती परिस्थितिसँग आफूले कसरी सामना गरिन् भन्ने अनुभव साझा गरिन्।

उनको प्रस्तुति संघर्षको वर्णनमा मात्र सीमित रहेन। चुनौतीलाई कसरी सामना गर्ने, कठिन परिस्थितिबाट कसरी अघि बढ्ने र आफ्नो आवाज कसरी निर्माण गर्ने भन्ने विषयमा पनि उनले युवासँग विचार आदानप्रदान गरिन्।

उनले नेपाली समाजको सामाजिक परिवेशसँगै राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सन्दर्भका विषय उठाउँदै युवाको जीवनमा पुस्तकको महत्व, अध्ययनसँगै आउने ध्यान विचलन व्यवस्थापन तथा आफ्नो प्राथमिकता पहिचान गर्नुपर्ने विषयमा समेत धारणा राखिन्।

राजनीतिक पत्रकारितादेखि साहित्यसम्म

पत्रकार तथा साहित्यिक व्यक्तित्व अनन्तराज न्यौपानेले राजनीतिक तथा संसदीय पत्रकारिताको आफ्नो यात्राबारे अनुभव सुनाए।

पूर्वी नेपालमा सक्रिय पत्रकारिताका क्रममा राजनीतिक, नागरिक तथा सार्वजनिक सरोकारका विषयलाई नजिकबाट हेर्दा प्राप्त अनुभव उनले सहभागीहरूसँग बाँडे।

राजनीतिक पत्रकारिताका चुनौती, कठिन परिस्थिति र त्यही परिस्थितिबाट सिर्जना हुने अवसरबारे चर्चा गर्दै उनले कठिन अनुभवलाई कसरी सिकाइमा बदल्न सकिन्छ भन्ने विषयमा युवासँग संवाद गरे।

पत्रकारितासँगै साहित्यमा समेत सक्रिय न्यौपानेले आफ्नो सिर्जनात्मक यात्राका अनुभव पनि सुनाए।

मानिस आफैँमा एउटा ‘Open Book’

कार्यक्रमको मुख्य विशेषता वक्ताहरूलाई केवल ‘Speaker’ का रूपमा नभई ‘Human Book’ का रूपमा प्रस्तुत गर्नु थियो।

पुस्तकालयमा पुस्तकका पानाबाट ज्ञान लिइन्छ भने मानव पुस्तकालयमा मानिसकै जीवनबाट ज्ञान, अनुभव, संघर्ष, गल्ती, सफलता र सिकाइ पढ्ने प्रयास गरिन्छ।

समाजका विभिन्न क्षेत्रमा काम गरेर अनुभव हासिल गरेका विज्ञ, अनुसन्धानकर्ता, पत्रकार, लेखक तथा अन्य अनुभवी व्यक्तिहरू हाम्रो वरिपरि नै छन्। उनीहरूको अनुभव आफैँमा ज्ञानको महत्वपूर्ण स्रोत हो। तर ती स्रोतसँग जोडिने र त्यसबाट सिक्ने संस्कार अझ बलियो बनाउन आवश्यक रहेको कार्यक्रमले सन्देश दिएको छ।

‘चिया सँग कथा’ यही सोचको एउटा प्रयास थियो—मानिसलाई उसको पद, परिचय वा बाहिरी आवरणबाट मात्र नभई उसको जीवनयात्राबाट चिन्नु।

कथा सुनिएपछि उठे प्रश्न

तीनै वक्ताको अनुभव सुनेपछि कार्यक्रम प्रत्यक्ष प्रश्नोत्तर तथा संवादतर्फ अघि बढ्यो।

युवाहरूले वक्ताहरूको जीवन, सोच, संघर्ष र सिकाइसँग सम्बन्धित प्रश्नहरू राखे। जीवनमा एकैपटक धेरै विचार, अवसर र सम्भावना आउँदा कुन कुरालाई प्राथमिकता दिने, प्राप्त अनुभवलाई कसरी उपयोग गर्ने र चुनौतीलाई कसरी सकारात्मक रूपमा लिने भन्ने विषयमा समेत संवाद भयो।

यसले कार्यक्रमलाई एकतर्फी भाषणमा सीमित हुन दिएन। कथा सुनाउने र कथा सुन्नेबीच प्रत्यक्ष संवाद स्थापित भयो।

‘चिया सँग कथा’को मूल सन्देश पनि यही रह्यो—ज्ञान सधैँ किताबमा मात्र हुँदैन। कहिलेकाहीँ हामीले खोजिरहेको सबैभन्दा उपयोगी किताब हाम्रो छेउमै बसेको मानिस हुन सक्छ।

युवा दिवसको अवसरमा आयोजित कार्यक्रमले युवालाई सिकाइको अर्को माध्यमतर्फ संकेत गरेको छ—मानिसलाई पढ्ने, प्रश्न गर्ने, अनुभव सुन्ने र त्यसलाई आफ्नो यात्रामा उपयोग गर्ने।

किनकि हरेक मानिससँग एउटा कथा छ। हरेक कथासँग एउटा अनुभव छ। र हरेक अनुभवबाट केही न केही सिक्न सकिन्छ।

“शब्दमा शक्ति छ, हरेक हृदयमा कथा। आउनुहोस्, आफैंलाई भेट्नुहोस्।”